Umowa sprzedaży
Umowa sprzedaży
Nie jest przesadą stwierdzenie, że prowadzenie własnej firmy sprowadza się do nieustannego zawierania różnego rodzaju umów. Chociaż może ich być wiele, istnieje kilka podstawowych, z którymi każdy przedsiębiorca ma stale do czynienia. I chociaż od specyfiki prowadzonego przedsiębiorstwa zależy to, z jakimi umowami będziemy się spotykać najczęściej, jest jeden rodzaj kontraktu, bez zawarcia którego nie obędzie się żadna firma - to umowa sprzedaży.
Musisz pamiętać, że jako przedsiębiorca powinieneś na takie umowy patrzeć z zupełnie innej perspektywy niż zwykły konsument. Umowa kupna-sprzedaży jest umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony sprzedawca zobowiązuje się do przeniesienia własności rzeczy lub prawa na kupującego, a ten z kolei ma obowiązek zapłaty sprzedawcy określonej w umowie ceny, która powina odpowiadać wartości nabytego towaru lub usługi. A zatem umowa taka ma charakter odpłatny - jeśli sprzedawca nie żąda za towar zapłaty, to nie mamy do czynienia ze sprzedażą, tylko z darowizną.
Cena sprzedaży musi być wyrażona w pieniądzu - polskich złotych. Można jednak w umowie przewidzieć tak zwaną klauzulę waloryzacyjną wprowadzającą przelicznik np. waluty na złotówki (cena stanowi wtedy równowartość w złotych określonej w umowie kwoty wyrażonej w walucie obcej).
Pisemnie lub ustnie
Przepisy Kodeksu cywilnego regulujące umowę kupna-sprzedaży nie nakładają na kupującego i sprzedającego obowiązku zawierania jej w jakiejkolwiek szczególnej formie. A zatem umowa taka może być zawarta w dowolny sposób (także ustnie).
Od reguły tej jest jednak kilka wyjątków, a mianowicie:
• w przypadku sprzedaży towarów i usług o większej wartości (przekraczającej 2000 zł) umowa sprzedaży powinna być sporządzona w formie pisemnej. Jest to wymóg wprowadzony w celach dowodowych; nawet jeśli taka forma umowy nie zostanie zachowana, umowa dalej będzie ważna - jednak w razie ewentualnych kłopotów zakończonych sprawą w sądzie, trudno będzie udowodnić, jakie były jej podstawowe założenia; za formę pisemną umowy uznaje się również wystawienie faktury lub rachunku;
• jeżeli jakaś wierzytelność jest stwierdzona pismem - umowa jej sprzedaży również powinna być sporządzona w formie pisemnej;
• sprzedaż przedsiębiorstwa wymaga zachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi;
• nieruchomość można sprzedać tylko i wyłącznie zawierając umowę w formie aktu notarialnego;
• wyłącznie aktem notarialnym przenosi się prawo użytkowania wieczystego.
W obrocie gospodarczym wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje umów sprzedaży:
1. umowę konsumencką,
2. umowę handlową.
A oto, jakie są między nimi różnice.
Umowa konsumencka
Jej uczestnikiem z jednej strony jest przedsiębiorca, a z drugiej konsument, a więc osoba, która nie zamierza dalej sprzedawać nabytego towaru. W ramach sprzedaży konsumenckiej rzecz nabywa osoba fizyczna i robi to w celu nie związanym z działalnością zawodową lub gospodarczą. Taki rodzaj umów podlega szczególnej ochronie, zwłaszcza jeśli chodzi o zasady rękojmi i gwarancji - są one regulowane w odrębnych od Kodeksu cywilnego przepisach.
Są jednak sytuacje, gdy - mimo iż sprzedaż towarów następuje na rzecz konsumenta - nie stosuje się do niej szczególnych przepisów dotyczących sprzedaży konsumenckiej.
Przedsiębiorca sprzedający towar konsumentom musi pamiętać o następujących podstawowych zasadach:
1. Sprzedawca odpowiada za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. O jego odpowiedzialności mówimy tylko wtedy, gdy niezgodność taka występuje w chwili wydania towaru. Przyjmuje się przy tym domniemanie (a więc pewne założenie), że jeśli owa niezgodność ujawni się w ciągu 6 miesięcy od wydania towaru, oznacza to, że istniała ona w chwili jego wydania. Towar jest zgodny z umową, jeżeli odpowiada podanemu przez sprzedawcę opisowi lub ma cechy okazanej kupującemu próbki albo wzoru. Oceniając zgodność towaru z umową, konsument może w szczególności brać pod uwagę zapewnienia wyrażone w reklamie, odnoszące się do właściwości towaru - chodzi także o termin, w jakim towar ma je zachować. Dokładnie tak samo jak zapewnienia producenta, traktuje się zapewnienie sprzedawcy - a więc osoby, która wprowadza towar do obrotu krajowego w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. Warto jednak pamiętać, że sprzedawca nie odpowiada za niezgodność towaru z umową, gdy kupujący o tej niezgodności wiedział lub, oceniając rozsądnie, powinien był wiedzieć. Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu niezgodności towaru z umową trwa 2 lata.
2. Sprzedawca musi ustosunkować się w ciągu 14 dni do żądań zgłoszonych w ramach reklamacji - jeśli zachowa milczenie, uznaje się, że reklamację uznał za uzasadnioną. Przepisy nie określają trybu i terminów rozpatrywania reklamacji –stwierdzają tylko, że powinno się to odbyć w odpowiednim czasie. Decydujeturodzajtowarui cel jego nabycia. Klient ma 2 miesiące od chwili wykrycia wady na zgłoszenie reklamacji, a jego roszczenia z tytułu reklamacji przedawniają się z upływem roku od stwierdzenia przez niego niezgodności towaru z umową.
3. Jeśli sprzedaje się towar o wartości powyżej 2000 zł na raty, na przedpłaty, na zamówienie, według wzoru lub na próbę - konsument musi otrzymać od sprzedawcy pisemne potwierdzenie wszystkich elementów umowy.
4. Dokonujący sprzedaży w Polsce ma obowiązek udzielić kupującemu jasnych, zrozumiałych i nie wprowadzających w błąd informacji w języku polskim, wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru konsumpcyjnego. Oznacza to, że należy podać: nazwę towaru, określenie producenta lub importera i kraj pochodzenia towaru, znak bezpieczeństwa i znak zgodności wymagane przez odrębne przepisy, informacje o dopuszczeniu do obrotu w kraju oraz, stosownie do rodzaju towaru, określenie jego energochłonności, a także inne dane wskazane w odrębnych przepisach. Wszystkie te dane powinny znajdować się na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone, w przypadku, gdy towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. W pozostałych sytuacjach sprzedawca jest obowiązany umieścić w miejscu sprzedaży towaru informację, która może zostać ograniczona do nazwy towaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju pochodzenia towaru.
Brak instrukcji, nie wydanie wszystkich elementów rzeczy czy uniemożliwienie sprawdzenia jakości nabywanego towaru może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą sprzedawcy wobec kupującego za nienależyte wykonanie zobowiązania.
5. Jeśli konsument odstąpi od umowy, ma w pierwszej kolejności prawo do nieodpłatnej naprawy towaru lub wymiany go na nowy, chyba że wymiana albo naprawa są niemożliwe albo wymagają nadmiernych kosztów. Sprzedawca ma obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez kupującego - m.in. kosztów dostarczenia, demontażu, robocizny, materiałów oraz ponownego zamontowania i uruchomienia. Jeśli naprawa lub wymiana towaru jest niemożliwa, albo zbyt kosztowna, bądê gdy sprzedawca nie zdoła zaspokoić roszczeń klienta w odpowiednim czasie, albo gdy naprawa lub wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodności - sprzedawca może obniżyć cenę albo odstąpić od umowy.
6. Klient, któremu sprzedawca udzielił gwarancji, musi otrzymać wraz z towarem dokument gwarancyjny. Zawarte są w nim obowiązki gwaranta i uprawnienia kupującego, w przypadku, gdy właściwość sprzedanego towaru nie odpowiada właściwości wskazanej w umowie. W dokumencie gwarancyjnym musi znaleêć się zapis, że gwarancja na sprzedany towar nie wyłącza, nie ogranicza, ani nie zawiesza uprawnień kupującego wynikających z niezgodności towaru z umową. Za udzielenie gwarancji sprzedawca nie może żądać żadnych opłat.
Sprzedaż handlowa
Jej uczestnikami są podmioty gospodarcze (firmy), a celem umowy jest nabycie towaru w celu jego dalszej odsprzedaży. Nie obowiązują tu ograniczenia związane ze sprzedażą konsumencką. Stosuje się natomiast postanowienia Kodeksu cywilnego, dotyczące rękojmi i gwarancji. Rękojmia za wady to odpowiedzialność sprzedawcy względem kupującego za wady fizyczne i prawne rzeczy.
Z wadą fizyczną mamy do czynienia wówczas, gdy:
- rzecz ma wadę zmniejszającą jej wartość lub użyteczność ze względu na cel określony w umowie albo wynikający z okoliczności lub z przeznaczenia rzeczy,
- rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego,
- rzecz została wydana kupującemu w stanie niekompletnym.
Z wadą prawną natomiast mamy do czynienia wtedy, gdy sprzedana rzecz stanowi własność osoby trzeciej (a zatem, gdy sprzedawca bezprawnie spieniężył cudzą rzecz) albo jeżeli jest ona obciążona prawem osoby trzeciej (np.
zastawem). Kupujący może dochodzić uprawnień z tytułu rękojmi za wady prawne, nawet jeśli osoba trzecia nie wystąpiła przeciw niemu z roszczeniem dotyczącym rzeczy sprzedanej (np. z żądaniem jej zwrotu).
Sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności z tytułu rękojmi:
- jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy sprzedaży bądê w chwili wydania rzeczy,
- za wady fizyczne, które powstały po przejściu niebezpieczeństwa (czyli ryzyka ich zniszczenia lub utraty) na kupującego, chyba że wady wynikły z przyczyny tkwiącej już wcześniej w rzeczy sprzedanej,
- za wadę prawną - jeśli kupujący, przeciwko któremu osoba trzecia dochodzi roszczeń dotyczących rzeczy sprzedanej, nie zawiadomi o tym niezwłocznie sprzedawcy i nie wezwie go do wzięcia udziału w sprawie, a w konsekwencji osoba trzecia uzyska korzystne dla siebie orzeczenie; w takim przypadku sprzedawca jest zwolniony z odpowiedzialności tylko w takim zakresie, w jakim jego udział w postępowaniu był potrzebny do wykazania, że roszczenia osoby trzeciej były bezzasadne (całkowicie lub częściowo).
Gwarancja w odróżnieniu od rękojmi jest dobrowolna. Poprzez wystawienie dokumentu gwarancyjnego gwarant - najczęściej producent rzeczy - zobowiązuje się do usunięcia wady fizycznej rzeczy lub dostarczenia rzeczy wolnej od wad, jeżeli wady te ujawnią się w terminie określonym w gwarancji. Kupujący może więc dochodzić swoich uprawnień z gwarancji także po upływie terminu gwarancji, pod warunkiem że udowodni, iż wada rzeczy ujawniła się w terminie gwarancji. Jeżeli w gwarancji inaczej nie zastrzeżono, termin gwarancji wynosi jeden rok od dnia, kiedy rzecz została wydana kupującemu.
Kupujący może korzystać z gwarancji i niezależnie od tego z rękojmizawadyfizyczne. Gwarancjanie wyklucza też możliwości dochodzenia odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania umowy. Kupujący powinien dostarczyć wadliwą rzecz na koszt gwaranta do miejsca wskazanego w gwarancji (np. do serwisanta) lub do miejsca, w którym została ona wydana przy udzieleniu gwarancji (czyli np. do sklepu), chyba że z okoliczności wynika, że gwarant powinien usunąć wadę w miejscu, w którym rzecz ta znajduje się w chwili ujawnienia wady.
Jeżeli gwarant dostarczył kupującemu rzecz wolną od wad albo dokonał jej istotnych napraw, termin gwarancji biegnie na nowo od tej chwili. W innych wypadkach termin gwarancji przedłuża się o czas, w ciągu którego wskutek wady rzeczy objętej gwarancją właściciel nie mógł z niej korzystać.
PAMIĘTAJ!
• Kupujący traci uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy, jeżeli co do zasady nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca od jej wykrycia.
• Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne wygasają po upływie roku, a w przypadku budynku po upływie trzech lat, od dnia ydania rzeczy kupującemu. Nawet jeśli te terminy upłyną można skorzystać z rękojmi, jeżeli przed ich upływem sprzedawca został oinformowany o wadzie, albo jeżeli wadę podstępnie zataił.
• Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady prawne wygasają z upływem roku od chwili, kiedy kupujący dowiedział się o istnieniu wady. hyba, że dowiedział się o niej dopiero w sądzie (do którego został pozwany) wówczas termin ten biegnie od dnia, w którym orzeczenie sądu wydane w tej sprawie stało się prawomocne. Także i w tym wypadku można skorzystać z rękojmi, nawet jeśli te terminy upłyną, o ile przed ich upływem sprzedawca został poinformowany o wadzie, albo jeżeli wadę podstępnie zataił.
Jeżeli rzecz sprzedana ma wady, kupujący może:
• odstąpić od umowy - chyba że sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad bądź niezwłocznie te wady usunie (ale ograniczenie to nie dotyczy przypadków, gdy rzecz była już wymieniana lub naprawiana, a wady są istotne),
• żądać obniżenia ceny,
• żądać zamiany rzeczy wadliwej na wolną od wad oraz naprawienia szkody wynikłej z opóźnienia; z uprawnienia tego można skorzystać wyłącznie w przypadku rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a więc sprzedawanych masowo np. seryjnie produkowanych,
• żądać usunięcia wady, jeżeli przedmiotem jest rzecz określona co do tożsamości (np. wykonana na zamówienie maszyna), a sprzedawca jest wytwórcą tej rzeczy, wyznaczając sprzedawcy odpowiedni termin.
Pamiętaj, że sprzedawca ma obowiązek:
• wydać kupującemu wraz z towarem wszystkie elementy jego wyposażenia,
• dostarczyć klientowi sporządzoną w języku polskim instrukcję obsługi oraz konserwacji,
• zapewnić w miejscu sprzedaży odpowiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru i sprawdzenie jego jakości, kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów, a ponadto - na żądanie kupującego
• wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy sprzedaży.
Tekst pochodzi z gazety „Wyprawka Maturzysty”, udostępnionej nam przez Biuro Prasowe Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Dziękujemy!
