Z Kodeksem cywilnym w ręku
Z Kodeksem cywilnym w ręku
Prowadząc własną firmę będziesz zawierał umowy z różnymi kontrahentami. Wzajemne prawa i obowiązki wynikające z takich umów reguluje Kodeks cywilny. Materia ta jest bardzo złożona i stanowi przedmiot zainteresowania wytrawnych prawników, więc nikt nie oczekuje, że wiedzą w tej dziedzinie będzie się legitymował przeciętny kandydat na przedsiębiorcę.
W bardzo dużym uproszczeniu można powiedzieć, że w zasadzie cały Kodeks cywilny to nic innego, jak lista ograniczeń zasady swobody umów. Zawiera on bowiem przepisy, które niekiedy bardzo szczegółowo regulują, co w umowach danego rodzaju powinno się znaleźć. Dzięki temu wiesz nie tylko, jakie masz obowiązki, ale też jakie prawa Ci przysługują.
Jest jednak pewne minimum, które każda osoba prowadząca działalnośç gospodarczą powinna sobie przyswoiç. Zacznijmy od kodeksowej zasady swobody umów. Zgodnie z nią każdy może zawrzeç taką umowę, jaka mu się podoba, jednak pod warunkiem, że nie będzie ona sprzeczna z prawem, właściwościami (naturą) zawieranego kontraktu i zasadami współżycia społecznego.
Swoboda zawierania umów oznacza, że:
• sam decydujesz, czy zawrzeć umowę, czy nie nikt nie może Cię zmusić do podpisania kontraktu, który Ci z jakichś względów nie odpowiada,
• od Twojej decyzji zależy, z kim podpiszesz umowę,
• treść umowy zależy od tego, co uzgodnisz z kontrahentem (oczywiście w granicach określonych przez prawo),
• decydujesz, w jakiej formie umowa zostanie zawarta ustnie, pisemnie czy w formie aktu notarialnego.
Umowy nazwane i nienazwane
Przepisy Kodeksu cywilnego chronią Cię więc przed ewentualnymi pomyłkami i nieuczciwością kontrahentów. Nie mogą oni zawrzeç z Tobą umowy, która godziłaby w Twoje interesy, a jeśli ją zawrą, nie jest ona prawnie skuteczna. Takie postanowienia w umowie, które są niezgodne z przepisami kodeksu z mocy prawa uchodzą za nieważne. Z praktycznego punktu widzenia najbezpieczniej jest zawrzeç umowę szczegółowo omówioną w Kodeksie cywilnym - czyli tak zwaną umowę nazwaną. Podpisując taką umowę, wiesz z góry, co wolno Tobie, a co Twojemu kontrahentowi. Umowy nieopisane przez Kodeks cywilny to umowy nienazwane. To w nich najpełniej realizuje się zasada swobody umów.
Jeśli chcesz uniknąç błędów przy podpisywaniu umów, to zanim sięgniesz po pióro albo ustnie coś obiecasz, musisz sam sobie odpowiedzieç na kilka podstawowych pytań:
1. Czy osoba, z którą chcesz zawrzeç kontrakt, ma prawo do jego podpisania?
Umowa zawarta z osobą nieuprawnioną będzie nieważna. Sprawdê więc papiery drugiej strony. Jeśli jest to:
- właściciel jednoosobowej firmy (takiej jak Twoja) bądê wspólnik spółki cywilnej, poproś go o kopię wyciągu z ewidencji podmiotów gospodarczych - dzięki temu będziesz wiedział, czy to firma naprawdę istniejąca, czy raczej jest to przedsiębiorstwo „wirtualne" (tzw. „firma krzak");
- spółka handlowa (np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna), zażądaj wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego; dowiesz się z niego, kto ma prawo podpisywaç umowy w imieniu takiej spółki (fachowo nazywa się to prawem do reprezentacji).
Jeśli będziesz miał wątpliwości, czy Twój kontrahent jest uprawniony do zawarcia kontraktu, możesz go też poprosiç o pełnomocnictwo potwierdzone notarialnie. Sam też powinieneś posiadaç kopię wpisu do ewidencji podmiotów gospodarczych. Zapewne niejeden Twój kontrahent będzie bowiem chciał zobaczyç, czy rzeczywiście jesteś przedsiębiorcą i jaki rodzaj działalności prowadzisz. Nikt nie zawrze umowy z firmą, która nie posiada np. odpowiedniej koncesji, a będzie próbowała sprzedawaç towary taką koncesją objęte.
Ważna uwaga dla narzeczonych!
Jeśli zawrzesz małżeństwo i nie podpiszesz ze współmałżonkiem intercyzy (umowy przewidującej rozdzielnośç majątków małżonków), będziesz miał obowiązek za każdym razem uzyskaç jego zgodę na czynności przekraczające tzw. zwykły zarząd majątkiem wspólnym, czyli np. zaciągnięcie kredytu, sprzedaż istotnego
składnika majątku (np. wspólnego mieszkania), najem czy darowiznę. Chodzi więc o wszelkiego rodzaju umowy, których nie zawiera sięnacodzień.Zgodęmałżonkana zawarcie transakcji musisz mieç każdorazowo na piśmie. O taki sam dokument powinieneś prosiç swego kontrahenta. W razie ewentualnych kłopotów (niedotrzymania umowy) możesz domagaç się odszkodowania zarówno od kontrahenta, jak i od jego współmałżonka.
Jeśli zawrzesz umowę o rozdzielności majątkowej ze współmałżonkiem, masz obowiązek informowaç o tym każdego kontrahenta. Dzięki temu będzie on wiedział, że ewentualnych roszczeń może dochodziç tylko z Twojego majątku osobistego.
2. W jakiej formie zawrzeç umowę?
Chociaż zasada swobody umów pozwala Ci na zawarcie umowy w taki sposób, jaki Ci najbardziej odpowiada, to niekiedy przepisy Kodeksu cywilnego nakazują zawarcie umowy w takiej, a nie innej formie. W przeciwnym razie będzie ona nieważna. Tak jest np. w przypadku kupna i sprzedaży nieruchomości, która zawsze musi byç dokumentowana aktem notarialnym. Jeśli z kolei chciałbyś sprzedaç lub wydzierżawiç należące do Ciebie przedsiębiorstwo, mógłbyś to zrobiç skutecznie jedynie w formie pisemnej, dodatkowo potwierdzając swój podpis u notariusza.
Prowadząc interesy, możesz oczywiście porozumieç się ze swoimi kontrahentami i zawieraç umowy ustnie. Odradzamy Ci jednak ten sposób postępowania. Umowa na piśmie jasno określa prawa i obowiązki stron. Gdybyś musiał dochodziç swoich roszczeń przed sądem, o wiele łatwiej będzie udowodniç, kto i ile jest Ci winien. Poza tym w niektórych przypadkach konieczne jest zawarcie umowy na piśmie dla celów dowodowych. Jeśli nie masz pisma potwierdzającego zawarcie i warunki kontraktu, sąd może nie dopuściç podczas procesu dowodu ze świadków (nie zechce wysłuchaç ewentualnych świadków zawarcia umowy). Dlatego umowa, która w przyszłości ma skutkowaç świadczeniem na rzecz drugiej osoby o wartości przekraczającej 2000 zł, zawsze powinna byç zawarta na piśmie.
3. Jak negocjowaç umowę?
Dzięki swobodzie zawierania umów możesz samodzielnie ustaliç, w jaki sposób doprowadzisz do zawarcia umowy. O wiele jednak bezpieczniej jest podpisywaç umowę w sposób przewidziany w Kodeksie cywilnym.
Do wyboru masz:
- tryb ofertowy,
- rokowania,
- przetarg,
- aukcję.
Oferta to nic innego, jak Twoje oświadczenie (złożone w formie pisemnej lub ustnej), z którego wynika, że chcesz zawrzeç umowę i określasz, na jakich warunkach może to nastąpiç (podajesz istotne postanowienia tej umowy). Jeśli w swojej ofercie określisz czas, w którym druga strona ma Ci udzieliç odpowiedzi, oferta ważna będzie aż do jego upływu, co oznacza, że wcześniej nie będziesz mógł się z niej wycofaç. Określenie terminu ważności oferty nie jest jednak obowiązkowe.Wystarczy, że prześlesz ją faksem, pocztą elektroniczną lub przekażesz telefonicznie. Musisz jednak pamiętaç, że oferta złożna w postaci elektronicznej wiąże Cię, jeśli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie.
Składając handlowe propozycje za pomocą formularzy opublikowanych na stronach internetowych masz dodatkowo obowiązek poinformowaçdrugąstronęwsposób jednoznaczny i zrozumiały o:
- czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy (musisz określiç, kiedy dochodzi do zawarcia umowy);
- skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty;
- zasadach i sposobach utrwalania, zabezpieczania i udostępniania przez siebie drugiej stronie treści zawieranej umowy;
- metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzonych danych;
- językach, w których umowa może byç zawarta;
- kodeksach etycznych, które stosujesz oraz ich dostępności w formie elektronicznej.
Nie musisz stosowaç się do powyższych zasad, jeśli zawierasz umowę za pomocą poczty elektronicznej albo podobnych środków porozumiewania na odległośç. Ze stałymi klientami możesz zawieraç umowy w sposób dorozumiany. Jeśli wyślesz im swoją propozycję, nie muszą na nią odpowiadaç. Wystarczy, że zaczną realizowaç jej założenia.
Jeśli wydrukujesz ogłoszenia, reklamy lub cenniki i inne informacje skierowane do ogółu lub poszczególnych osób, wówczas - zgodnie z Kodeksem cywilnym - nie jest to oferta, lecz zaproszenie do rokowań. Oznacza to, że potencjalny klient może zawrzeç z Tobą porozumienie co do warunków zawarcia umowy. Dopiero wtedy, gdy się dogadacie, umowa jest ważna.
Warunki poniższe możesz zmie niç tylko wtedy, gdy wyraênie zastrzeżesz to w treści ogłoszenia o licytacji - inaczej nie będziesz się mógł z niej wycofaç. Złożona przez Ciebie oferta w toku aukcji przestaje wiązaç,
kiedy inny jej uczestnik złoży ofertę korzystniejszą niż Twoja.
Tekst pochodzi z gazety „Wyprawka Maturzysty”, udostępnionej nam przez Biuro Prasowe Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Dziękujemy!
