Samodzielność w orkiestrze
Samodzielność w orkiestrze
Skuteczne działanie człowieka jest podstawą sprawnie działających systemów gospodarczych i społecznych. Żyjemy w społeczeństwie, a w nim większość zadań ma charakter zespołowy i zorganizowany, co nie jest jednak sprzeczne z samodzielnością. Nawet, jeżeli jednostka działa czy pracuje w pojedynkę, jest włączona we współzależną sieć powiązań i połączeń z innymi osobami. Dlatego pewna wiedza na temat działania w zespole potrzebna jest wszystkim ludziom.
Obojętnie, czy jest się liderem zespołu, czy jednym z jego członków, do umiejętnego działania w zespole potrzebne jest przede wszystkim zrozumienie zjawiska współzależności, czyli wzajemnego wpływu, jaki na siebie wywieramy, wynikających z tego powiązań w działaniu oraz dzielonej odpowiedzialności za efekty naszej pracy.
Praca w zespole jest kwintesencją skutecznego działania, a do poziomu rozwoju psychospołecznego, zwanego współzależnością, trzeba dojrzeć. Rozwój człowieka odbywa się bowiem od zależności, przez niezależność aż do współzależności. Dopiero ten ostatni etap rozwoju owocuje naprawdę skutecznym podejściem do pracy zespołowej. Ludzie z wyjątkowo silnie rozwiniętą współzależnością należą również do najwybitniejszych członków każdego społeczeństwa i mają olbrzymi wkład w jego rozwój i wspólne dobro.
Od narodzenia przez pierwszy okres życia, którego długość zależy od wielu czynników, człowiek jest zależny od rodziców, zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Początkowo potrzebuje wręcz, żeby go karmiono i ubierano, a potem już tylko dostarczenia pewnych rzeczy. Pojawia się również potrzeba miłości, akceptacji, poczucia bezpieczeństwa i przynależności. W fazie zależności źródłem tego wszystkiego są inni ludzie. Rodzina, szkoła i społeczeństwo powinno pomagać młodemu człowiekowi w pełni uniezależnić się od innych osób, zarówno fizycznie, jak i psychicznie. To znaczy, w wieku około dwudziestu lat powinniśmy potrafić zadbać sami zarówno o swoje potrzeby fizyczne - nie tylko w sensie ich zaspokajania, ale również ich dostarczania (finanse) - jak i o potrzeby psychiczne. èródłem poczucia bezpieczeństwa staje się nasze wnętrze, zgromadzony tam kapitał, a potrzeba miłości, akceptacji czy przynależności przestaje grać pierwszoplanową rolę. Człowiek zawsze potrzebuje takich odczuć, ale w fazie niezależności potrafi je zaspokajać poprzez swoje działania, nie jest w tym zdany na innych. Osoba niezależna jest przede wszystkim zaprzyjaźniona ze sobą i wierna sobie, uczy się asertywności i samodzielnego sposobu rozwiązywania problemów. Niektóre firmy, grupy społeczne, a wręcz całe społeczeństwa zachowują się tak, jakby niezależność była najwyższą formą funkcjonowania. Również niektóre programy rozwojowe przypisują ogromną wagę niezależności. Najwyższą formą rozwoju jest jednak współzależność, zrozumienie swojego związku z innymi i dobrodziejstw z tego płynących. Mimo tego nie wszyscy właściwie to rozumieją. Wokół widzimy wielu znakomitych samotników, nierzadko - gwiazdorów, którym nie wychodzi praca w zespole. Znane są - na przykład w sporcie - historie, kiedy zawodnicy spektakularnie udowadniają takim „solistom", jak ważna jest praca całego zespołu, odmawiając współpracy z nimi na boisku.
Michael Jordan, amerykański koszykarz - dla odmiany - znany był nie tylko ze świetnej gry solowej, ale również z umiejętności budowania znakomitej atmosfery współpracy w zespole. Tacy ludzie - wybitni soliści w świetnie zestrojonej orkiestrze - są na wagę złota. Do osiągnięcia prawdziwej niezależności przyczynia się przede wszystkim umiejętność sterowania swoimi myślami, przejęcie odpowiedzialności za swój rozwój i wykształcenie wysokiego poziomu poczucia własnej wartości i proaktywności. Tylko prawdziwie niezależni ludzie mogą wchodzić w zdrowe współzależne relacje z innymi.
Typy zachowań w zespole
Pojęcie pracy zespołowej jest definiowane jako podstawowa forma organizacji pracy, przez którą rozumiemy określony stopień zjednoczeniawykonawcówwprocesie pracy dla wykonania określonych zadań. Praca zespołowa może być ujmowana także jako taki rodzaj działań zbiorowych, gdzie wykonanie pewnych czynności i operacji powierza się określonej grupie osób lub, gdy pewna grupa osób wykonuje zespołowo zadania zlecone indywidualnie na każdego z nich.
Mówimy o największej skuteczności zespołu, kiedy między zachowaniami zadaniowymi i zespołowymi istnieje właściwa proporcja, a niekorzystne zachowania indywidualne są ograniczone do minimum.
Możemy wyróżnić kilka typów zachowań w zespole:
• zachowania zadaniowe, które są pomocne w ustaleniu i realizacji wspólnych celów przez zespół (np. wypracowywanie norm),
• zachowania zespołowe, które wzmacniają, budują spójność zespołu (np. motywowanie, nagradzanie członków zespołu, poszukiwanie kompromisu dla dobra zespołu),
• zachowania indywidualne, które powstają w wyniku nie zaspokojenia potrzeb indywidualnych jednostki i zazwyczaj przeszkadzają zespołowi w osiągnięciu celu (np. chęć dominacji, agresja).
Role członków zespołu
Szczególnie ważną rolę pełni w zespole lider, który stymuluje w ludziach proces budowania i osiągania celów, wyzwalając w sobie i innych entuzjazm i najlepsze cechy charakteru. Dobrze, gdy wyróżnia go samoświadomość, wyczucie sytuacji i drugiego człowieka. Powinien potrafić tak zarządzać emocjami własnymi oraz innych osób, aby wzbudzić w ludziach to, co najlepsze. Chodzi bowiem o to, by pozwolić realizować potencjał wszystkich ludzi, aby korzystać ze zbiorowej mądrości członków zespołu. Bez entuzjazmu nie będzie motywacji do działania. Odpowiedzialność za utrzymywanie takiego stanu ponosi głównie lider. Wreszcie, tylko dzięki zaletom ludzi można najlepiej wykorzystać potencjał całego zespołu. Lider odpowiedzialny jest za to, żeby kierować tym procesem.
Odpowiedzialność spoczywa również na innych członkach zespołu. Nie wystarczy działać sprawnie samodzielnie. Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że każde nasze zachowanie wywiera wpływ na reakcje innych ludzi i wybierać takie działania, które najlepiej służą wspólnemu celowi. Aby to osiągnąć należy zachowywać się tak, aby również w innych wyzwalać najlepsze cechy ich charakteru i pozytywne zachowania.
Na występowanie zjawiska współzależności wpływają pewne umiejętności członków zespołu. Są to m.in.:
• kontrola emocji „na wejściu", pamiętanie o wpływie naszych emocji na zachowania innych ludzi,
• komunikacja oparta na idei: staraj się najpierw zrozumieć, potem być zrozumianym,
• stałe postępowanie według zasady: „Traktuj innych tak, jak sam chciałbyś być traktowany",
• myślenie i postępowanie w kategoriach „wygranej - wygranej".
Umiejętności te ćwiczy się przez całe życie. Świadomy trening może w tym pomóc. Warto jednak pamiętać, że wyuczenie się ich w oderwaniu od pracy nad charakterem jest bardzo trudne, wręcz niemożliwe. Dlatego - jak zawsze - zacząć trzeba od charakteru. Współzależność, zrozumienie wzajemnych relacji powoduje, że w większym stopniu uwzględniamy je w swoim zachowaniu wobec innych, komunikując się i postępując tak, by dać innym prawo zaistnienia i aby mogła wytworzyć
się synergia. Niezbędnym elementem zaistnienia tego stanu jest też dzielony przez zespół entuzjazm czy przynajmniej pełna koncentracja na zadaniu.
Synergia to taki efekt pracy, kiedy to, co zostało zrobione, jest większe niż suma poszczególnych wkładów pracy poszczególnych członków zespołu.
1+ 1 + 1 + 1 = 10
Choć z logicznego i matematycznego punktu widzenia powyższe równanie jest fałszywe, z psychologicznego - może być prawdziwe.
Kwestionariusz
1. Czy możesz pójść sam do kina, na dyskotekę lub na... bal maturalny?
2. Czy potrafisz już zarobić jakieś pieniądze?
3. Czy bardzo się przejmujesz, jeśli Twoja dziewczyna (Twój chłopak) spędza weekend z rodziną?
4. Czy potrafisz zadbać o swoje wszelkie potrzeby (przygotować jedzenie, uprasować, złożyć coś, do czego jest instrukcja)?
5. Czy potrafisz mieć inne zdanie w gronie osób myślących podobnie?
6. Czy lubisz samotnie spędzać czas?
7. Czy wolisz pracować raczej samodzielnie niż w zespole?
8. Czy czujesz wyrzuty sumienia z powodu tego, że spędzasz z rodzicami mniej czasu niżby mieli na to ochotę?
9. Czy potrafisz pójść samotnie na przyjęcie, gdzie są same pary?
10. Czy potrafisz samodzielnie podejmować decyzje?
11. Czy należysz do jakiejś organizacji lub grupy ludzi spotykających się i robiących razem jakieś rzeczy?
12. Czy mógłbyś być latarnikiem w morskiej latarni, znacznie oddalonej od najbliższego osiedla ludzkiego?
13. Czy mówiąc używasz częściej „ja" niż „my"?
14. Czy zwykle radzisz się kogoś, nim podejmiesz decyzję?
15. Czy lubisz samotne spacery?
16. Czy przypisujesz sobie raczej sukcesy?
17. Czy jesteś towarzyski?
18. Czy zgadzasz się ze zdaniem, że „historia świata jest historią liderów"?
19. Czy mógłbyś żyć samotnie?
20. Czy sądzisz, że jesteś wystarczająco niezależny od innych?
Ten kwestionariusz bada Twój poziom samodzielności. Oblicz wyniki jakie otrzymałeś. Przyznaj sobie jeden punkt
za odpowiedź „TAK" na pytania: 1, 2, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 12, 13, 15, 16, 18, 19 i za odpowiedź „NIE" na pytania: 3, 8,
11, 14, 17, 20. Uzyskany przez Ciebie wynik podziel przez 2.
Wynik 10 i 9 punktów świadczy o niezwykle wysokim poziomie samodzielności, wskazującym raczej na szukanie
pracy samodzielnej, bez konieczności współpracy z innymi osobami. Wynik w granicach 6, 7, 8 punktów to dobry
poziom samodzielności, pozwalający na skuteczne działanie w zespole. Wynik poniżej 6 punktów to wezwanie do
pracy nad swoją samodzielnością. Buduje się ją poprzez działanie indywidualne i przyjmowanie zadań w grupie,
a także rozwijając proaktywność i poczucie własnej wartości.
Przykład:
W świetnie pracującym zespole, redagującym szkolną gazetę, trwa burza mózgów, a potem dyskusja na temat kształtu świątecznego numeru pisma. Redaktor naczelny rozumie, że każdy powinien mieć prawo wypowiedzenia swojego zdania, a reszta członków zespołu nauczyła się, że narzucanie własnego punktu widzenia, brylowanie i gwiazdorstwo, powoduje niewykorzystywanie umiejętności bardziej wrażliwych czy nieśmiałych osób (osoby słabsze psychicznie, mniej mówiące, nieśmiałe czy mające tendencję do zamykania się, nie są mniej wartościowe intelektualnie, a często mają nawet więcej wiadomości czy lepszy wgląd w sytuację niż „asertywni krzykacze") - co w rezultacie zuboża ich pismo. Dlatego
poszczególni członkowie zespołu zachęcają innych do wypowiedzi, nie krytykują ich podejścia, nie śmieją się z pomysłów, nietypowe kwitując słowem „ciekawe" i zastanawiając się nad nimi. Efekt może być na przykład taki: Krzysiek wymyśla znakomity tytuł do wiodącego artykułu, ale pomysł do tego dała mu wypowiedź Weroniki. Weronika zaś odpowiadała na wątpliwości, które w stosunku do wypowiedzi Wojtka miała Ania.
Kwestionariusz 2
1. Czy masz potrzebę współpracy, czy lubisz wspólne z innymi przedsięwzięcia?
2. Czy zdajesz sobie sprawę z udziału innych w Twoich sukcesach i osiągnięciach?
3. Czy lubisz pracować w grupie?
4. Czy jesteś towarzyski?
5. Czy mówiąc używasz częściej „my" niż „ja"?
6. Czy uważasz, że masz wpływ na sytuację w Polsce?
7. Czy bierzesz udział w odzyskiwaniu surowców wtórnych (np. zbierasz makulaturę)?
8. Czy łatwo Ci przychodzi wyrzucenie papieru na ulicy?
9. Czy bierzesz udział w jakichś zbiorowych akcjach mających na celu zmianę istniejącej sytuacji w szkole lub Twoim mieście?
10. Czy mógłbyś iść przez życie samotnie?
11. Czy czujesz się odpowiedzialny za czystość swojego miasta?
12. Czy często zasięgasz rady innych?
13. Czy łatwo prosisz o pomoc innych (kolegów, koleżanki, znajomych)?
14. Czy łatwo nawiązujesz kontakty z innymi?
15. Czy dobrze się czujesz w zespole kierowanym przez kogoś innego?
16. Czy potrafisz organizować pracę w grupie?
17. Czy interesuje Cię życie polityczne i społeczne Polski?
18. Czy będziesz brał udział w głosowaniach i referendach społecznych?
19. Czy chętnie służysz radą?
20. Czy sądzisz, że wystarczająco współdziałasz z innymi?
Ten kwestionariusz bada współzależność poziom współpracy w grupie. Oblicz wyniki, jakie otrzymałeś. Przyznaj sobie jeden punkt za odpowiedź „TAK" na pytanie: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20
i „NIE" na pytanie: 8, 10. Jak zwykle podziel wynik przez 2.
Wynik 10 lub punktów może sugerować osobowość zbyt mało samodzielną, zbytnio polegającą na innych i zbytnio z nimi związaną. Takie osoby nadają się do pracy pod czyimś kierownictwem, nie wymagającej samodzielności.
Wynik w granicach 6-8 punktów wskazuje na osobowość dobrze przystosowaną do społeczeństwa, potrafiącą pracować w zespole i mającą wkład w jego rezultaty. Porównanie wyników obu kwestionariuszy może nam również powiedzieć, czy nadajemy się na osoby prowadzące zespoły. Kierownik zespołu, lider, uzyskuje zwykle od 8 do
10 punktów w obu kwestionariuszach.
Zwróć uwagę, że w efekcie działania całego zespołu, synergii, którą tworzy pełna emocji i zgodna praca, powstało coś, czego nikt z jego członków samodzielnie nie byłby w stanie stworzyć. Bardzo podobnie dzieje się w pracy zespołów wykonujących inne prace, a synergia często polega na tym, że każdy robi to, co potrafi najlepiej, uzupełniając w ten sposób swoich współpracowników.
Do pracy w zespole łatwiej się adaptują i działają skuteczniej ludzie mający w swoim życiorysie doświadczenie pracy zespołowej – na przykład w drużynie harcerskiej czy treningu w sportach zespołowych. Warto może zatem zadbać o takie doświadczenia.
Należy jednak z całą mocą podkreślić, że nie ma nic złego w działaniu w pojedynkę, pod warunkiem, że jest ono skuteczne i nie szkodzi innym członkom grupy czy społeczeństwa.
Istnieją pewne charakterologiczne predyspozycje do pracy w pojedynkę i w zespole. Pewien obraz może dać Ci skorzystanie z powyższych kwestionariuszy. Pamiętaj jednak, że nie jest to wyrocznia, a także, że zawsze możesz dopracować zarówno cechy sprzyjające pracy zespołowej, jak i te niezbędne indywidualistom. Pierwsza z tych cech pozwala na podejmowanie różnego rodzaju zobowiązań, wychodzenie z inicjatywą i pomysłami, a także na przejmowanie autentycznej odpowiedzialności zarówno za swoje działanie, jak i efekt pracy zespołu. Druga - poczucie własnej wartości - z jednej strony umożliwia twórcze angażowanie się w pracę zespołu, odwagę głoszenia własnych sądów i pomysłów, z drugiej - zapewnia pokorę, czyli gotowość przyjmowania krytyki, a także brak potrzeby otrzymywania ciągłych pochwał i „bycia najlepszym". Trzecia cecha - pozytywne myślenie - pomaga budować w zespole jego cenny składnik - entuzjazm. Ułatwia również rozwiązywanie problemów.
Istnieją zespoły, w których jedna osoba potrafi zarazić swoim negatywnym podejściem cały zespół, ale są także takie, gdzie jedna osoba za sprawą pozytywnego myślenia porywa resztę. Jak ćwiczyć te cechy - podpowiedzą Ci poświęcone im rozdziały. Wszystkie inne wiadomości zawarte w dziale „Na rozdrożu" przydadzą Ci się w pracy zespołowej. Warunek? Trzeba je wcielać w życie!
Tekst pochodzi z gazety „Wyprawka Maturzysty”, udostępnionej nam przez Biuro Prasowe Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Dziękujemy!
